Ziektebeeld

Tetanus

Ernstige aandoening door een gif van een bacterie uit de grond; veroorzaakt pijnlijke, soms levensbedreigende spierkrampen. Niet van mens op mens besmettelijk.

Vaccin in het RVP

Over de ziekte

Verwekker
Bacterie Clostridium tetani (maakt een gif/toxine)
Besmettingsweg
Via wondjes die in contact komen met grond, stof of mest; niet besmettelijk tussen mensen.
Incubatietijd
Enkele dagen tot weken
Behandeling
Intensieve zorg in het ziekenhuis met antitoxine; te voorkomen via vaccinatie (DKTP).

Symptomen

  • Spierkrampen, vaak beginnend bij de kaak (klem)
  • Stijfheid van nek- en rugspieren
  • Slik- en ademhalingsproblemen

Mogelijke complicaties

  • Ademhalingsproblemen door krampen
  • Botbreuken door hevige krampen
  • Overlijden zonder behandeling

Tetanus ontstaat doordat een bacterie uit de grond via een wondje het lichaam binnenkomt en een krachtig gif aanmaakt. Dit gif veroorzaakt pijnlijke spierkrampen. Omdat de bacterie overal in het milieu voorkomt, blijft vaccinatie belangrijk — de ziekte verdwijnt niet door groepsimmuniteit.

Tetanus zit in het DKTP-vaccin.

Cijfers & historie

Gemelde tetanusgevallen in Nederland wettelijke meldingen per jaar
Gemelde tetanusgevallen in Nederland (wettelijke meldingen per jaar) 0 1,25 2,5 3,75 5 2016: 1 wettelijke meldingen per jaar 2016 2017: 1 wettelijke meldingen per jaar 2018: 1 wettelijke meldingen per jaar 2018 2019: 0 wettelijke meldingen per jaar 2020: 2 wettelijke meldingen per jaar 2020 2021: 0 wettelijke meldingen per jaar 2022: 2 wettelijke meldingen per jaar 2022 2023: 5 wettelijke meldingen per jaar 2024: 3 wettelijke meldingen per jaar 2024 2025: 3 wettelijke meldingen per jaar 2025

Tetanus is zeer zeldzaam dankzij de DKTP-vaccinatie; de ziekte is niet besmettelijk tussen mensen. Cijfers 2025 zijn voorlopig.

Bron: RIVM, Overzicht meldingen infectieziekten

Onderzoek

Factsheet

Tetanus (factsheet)

Factsheet · 2024 · WHO

Wat is onderzocht?

Officiële WHO-factsheet over oorzaak (wondbesmetting met sporen uit de grond), ziektebeeld (kaakklem, spierspasmen) en de wereldwijde cijfers.

Conclusie

Tetanus is ernstig maar volledig te voorkomen; door vaccinatie daalde de sterfte bij pasgeborenen met circa 97% sinds 1988.

Eliminatieprogramma

Eliminatie van maternale en neonatale tetanus (MNTE)

Eliminatieprogramma · 2024 · WHO

Wat is onderzocht?

Het WHO/UNICEF/UNFPA-initiatief om maternale en neonatale tetanus wereldwijd te elimineren via vaccinatie en schone bevallingen.

Conclusie

De sterfte door neonatale tetanus daalde van ~787.000 (1988) naar ~24.000 (2021); eliminatie is in de meeste risicolanden bereikt.

Surveillancerapport

Voortgang eliminatie maternale en neonatale tetanus, 2000-2022

Surveillancerapport · 2024 · MMWR (CDC)

Wat is onderzocht?

Surveillancerapport over de mondiale voortgang in 59 prioriteitslanden tussen 2000 en 2022.

Conclusie

Gemelde neonatale tetanus daalde met 89%; eind 2022 hadden 47 van 59 landen eliminatie bereikt, al zorgde COVID-19 voor terugval.

Ziektelaststudie

Wereldwijde tetanus bij kinderen onder 5 jaar (GBD 2021)

Ziektelaststudie · 2025 · BMJ Paediatrics Open

Wat is onderzocht?

Analyse van de wereldwijde tetanus-incidentie en -sterfte bij jonge kinderen over 1990-2021.

Conclusie

Incidentie en sterfte daalden sterk, maar de ziektelast blijft hoog in regio's met lage welvaart.

Ziektelaststudie

Wereldwijde epidemiologie en ziektelast van tetanus, 1990-2019 (GBD 2019)

Ziektelaststudie · 2023 · International Journal of Infectious Diseases

Wat is onderzocht?

Systematische analyse van de wereldwijde ziektelast over 30 jaar, uitgesplitst naar leeftijd en welvaartsniveau.

Conclusie

De ziektelast daalde met ~88%; neonatale tetanus blijft een probleem in arme landen, in rijke landen worden vooral ouderen getroffen.

Richtlijn

LCI-richtlijn Tetanus

Richtlijn · 2024 · RIVM / LCI

Wat is onderzocht?

Nederlandse richtlijn over de verwekker, het ziektebeeld (spierspasmen, kaakklem), de ernst en preventie via vaccinatie.

Conclusie

De sterfte varieert sterk (circa 6-60%); in Nederland treffen dodelijke gevallen vrijwel uitsluitend niet-gevaccineerden.

Volledige literatuur: PubMed

Bronnen

  1. Tetanus — informatie RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026
  2. Tetanus (DKTP) in het Rijksvaccinatieprogramma Rijksvaccinatieprogramma geraadpleegd 29 jun. 2026
  3. Overzicht meldingen infectieziekten RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026