Ziektebeeld

Polio

Virusziekte die in een deel van de gevallen blijvende verlammingen veroorzaakt; wereldwijd bijna uitgeroeid dankzij vaccinatie.

Vaccin in het RVP

Over de ziekte

Verwekker
Poliovirus
Besmettingsweg
Via ontlasting (vuile handen, besmet water/voedsel) en druppeltjes.
Incubatietijd
Ongeveer 7–14 dagen
Behandeling
Geen genezende behandeling; alleen ondersteunende zorg. Te voorkomen via vaccinatie (DKTP).

Symptomen

  • Vaak geen of milde klachten (koorts, keelpijn, misselijkheid)
  • Soms nekstijfheid en spierpijn
  • In een klein deel: verlammingen

Mogelijke complicaties

  • Blijvende verlamming (vaak van de benen)
  • Verlamming van ademhalingsspieren
  • Postpoliosyndroom jaren later

Polio veroorzaakt bij de meeste mensen weinig klachten, maar bij een deel dringt het virus door tot het zenuwstelsel en veroorzaakt blijvende verlammingen. Dankzij wereldwijde vaccinatie is polio in grote delen van de wereld verdwenen, maar zolang het virus ergens voorkomt, blijft vaccinatie nodig.

Polio zit in het DKTP-vaccin.

Cijfers & historie

Gemelde poliogevallen in Nederland wettelijke meldingen per jaar
Gemelde poliogevallen in Nederland (wettelijke meldingen per jaar) 0 0,25 0,5 0,75 1 2016: 0 wettelijke meldingen per jaar 2016 2017: 0 wettelijke meldingen per jaar 2018: 0 wettelijke meldingen per jaar 2018 2019: 0 wettelijke meldingen per jaar 2020: 0 wettelijke meldingen per jaar 2020 2021: 0 wettelijke meldingen per jaar 2022: 1 wettelijke meldingen per jaar 2022 2023: 0 wettelijke meldingen per jaar 2024: 0 wettelijke meldingen per jaar 2024 2025: 0 wettelijke meldingen per jaar 2025

Dankzij vaccinatie komt polio in Nederland niet meer voor: nul meldingen, op één gemelde (asymptomatische) infectie in 2022 na. Cijfers 2025 zijn voorlopig.

Bron: RIVM, Overzicht meldingen infectieziekten

Onderzoek

Factsheet

Poliomyelitis (factsheet)

Factsheet · 2025 · WHO

Wat is onderzocht?

Officieel WHO-overzicht: hoe het virus zich verspreidt, wie vooral getroffen wordt en hoe ernstig de ziekte kan verlopen.

Conclusie

Ongeveer 1 op de 200 infecties leidt tot blijvende verlamming; er is geen genezing, alleen vaccinatie voorkomt de ziekte. Nog twee landen zijn endemisch, tegen meer dan 125 in 1988.

Surveillancerapport

Voortgang richting uitroeiing van polio, 2022-2023

Surveillancerapport · 2024 · MMWR (CDC)

Wat is onderzocht?

Jaarlijks overzicht van de wereldwijde voortgang richting uitroeiing van zowel wild als vaccin-afgeleid poliovirus.

Conclusie

Wild poliovirus type 1 daalde verder en blijft alleen endemisch in Afghanistan en Pakistan; verlamming door vaccin-afgeleid virus daalde maar bleef in tientallen landen aanwezig.

Surveillancerapport

Update over uitbraken van vaccin-afgeleid poliovirus, 2021-2022

Surveillancerapport · 2023 · MMWR (CDC)

Wat is onderzocht?

Analyse van circulerend vaccin-afgeleid poliovirus (cVDPV), waarbij het verzwakte virus uit het orale vaccin terugmuteert in ondervaccineerde groepen.

Conclusie

Er waren 88 actieve uitbraken in 46 landen; een stabieler nieuw vaccin (nOPV2) helpt nieuwe uitbraken te beperken.

Surveillancerapport

Poliovirus in rioolwater gekoppeld aan een verlammingsgeval — New York, 2022

Surveillancerapport · 2022 · MMWR (CDC)

Wat is onderzocht?

Onderzoek van 1.076 rioolwatermonsters rond een verlammingsgeval bij een ongevaccineerde persoon in New York.

Conclusie

Poliovirus werd in 89 monsters gevonden, vrijwel alle genetisch gekoppeld aan het verlammingsgeval — bewijs van stille lokale verspreiding.

Surveillancestudie

Aanhoudende detectie van poliovirus in Londens rioolwater, 2022

Surveillancestudie · 2022 · The Lancet

Wat is onderzocht?

Moleculaire analyse van Londens rioolwater waarin maandenlang verwant (vaccin-afgeleid) poliovirus werd aangetoond.

Conclusie

Het eerste bewijs van poliovirus-transmissie in het VK sinds 1984, gekoppeld aan vondsten in Israël en de VS — surveillance is cruciaal.

Review

Postpoliosyndroom: meer dan alleen een spierziekte

Review · 2019 · Frontiers in Neurology

Wat is onderzocht?

Overzicht van het postpoliosyndroom: nieuwe of verergerende spierzwakte, vermoeidheid en pijn die decennia na de infectie kunnen optreden.

Conclusie

Het treft naar schatting 15-20 miljoen polio-overlevenden wereldwijd; de behandeling is vooral ondersteunend.

Volledige literatuur: PubMed

Bronnen

  1. Polio — informatie RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026
  2. Polio (DKTP) in het Rijksvaccinatieprogramma Rijksvaccinatieprogramma geraadpleegd 29 jun. 2026
  3. Overzicht meldingen infectieziekten RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026