Ziektebeeld

Mazelen

Zeer besmettelijke virusziekte met hoge koorts en huiduitslag; kan ernstige complicaties geven zoals longontsteking en hersenontsteking.

Vaccin in het RVP

Over de ziekte

Verwekker
Mazelenvirus (morbillivirus)
Besmettingsweg
Via de lucht (druppeltjes bij hoesten/niezen) en direct contact; extreem besmettelijk.
Incubatietijd
Ongeveer 8–12 dagen
Behandeling
Geen specifieke behandeling; alleen ondersteunende zorg. Voorkomen via vaccinatie (BMR).

Symptomen

  • Hoge koorts
  • Hoesten, loopneus en ontstoken ogen
  • Kleine witte vlekjes in de mond (koplikvlekjes)
  • Rode, vlekkerige huiduitslag die zich uitbreidt vanaf het gezicht

Mogelijke complicaties

  • Middenoorontsteking
  • Longontsteking
  • Hersenontsteking (encefalitis)
  • Zeldzaam: SSPE, een dodelijke late hersenaandoening

Mazelen is een van de meest besmettelijke infectieziekten die er zijn. Eén besmet persoon kan in een niet-beschermde omgeving veel anderen aansteken. De ziekte begint met koorts, hoesten en ontstoken ogen, gevolgd door de kenmerkende huiduitslag.

De meeste mensen herstellen, maar mazelen kan ernstige complicaties geven, vooral bij jonge kinderen en mensen met een verzwakt afweersysteem. Door de hoge besmettelijkheid is een hoge vaccinatiegraad nodig om uitbraken te voorkomen.

Mazelen is opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma via het BMR-vaccin.

Cijfers & historie

Gemelde mazelengevallen bij grote uitbraken in Nederland gemelde gevallen
Gemelde mazelengevallen bij grote uitbraken in Nederland (gemelde gevallen) 0 1.250 2.500 3.750 5.000 1999–2000: 3.300 gemelde gevallen 1999–2000 2013–2014: 2.700 gemelde gevallen 2013–2014 2024: 205 gemelde gevallen 2024

Mazelen kent periodieke uitbraken, vooral in groepen met een lagere vaccinatiegraad. Dit zijn aantallen gemelde gevallen; het werkelijke aantal ligt hoger.

Bron: RIVM / Staat van Volksgezondheid en Zorg

Onderzoek

Surveillance-/uitbraakrapport

Grote mazelenuitbraak in een religieuze gemeenschap in Nederland sinds mei 2013

Surveillance-/uitbraakrapport · 2013 · Eurosurveillance

Wat is onderzocht?

Beschrijft het begin van de mazelenuitbraak in de Nederlandse Biblebelt; tot eind augustus 2013 waren er 1.226 meldingen met 82 ziekenhuisopnames, vrijwel allemaal ongevaccineerd.

Conclusie

Geclusterde groepen met lage vaccinatiegraad maken grote uitbraken mogelijk, ondanks een hoge landelijke dekking.

Epidemiologische analyse

Grote mazelenepidemie in Nederland, mei 2013 - maart 2014: veranderende epidemiologie

Epidemiologische analyse · 2017 · Eurosurveillance

Wat is onderzocht?

Volledige analyse van de epidemie met in totaal 2.700 gemelde gevallen; 94% was niet gevaccineerd, meestal om religieuze redenen. De mediane leeftijd was 10 jaar.

Conclusie

De ziekte verschuift naar oudere leeftijdsgroepen; immuniteitshiaten in bepaalde gemeenschappen houden mazelen gevoelig voor uitbraken.

Kosten-/ziektelaststudie

Economische kosten van de mazelenuitbraak in Nederland, 2013-2014

Kosten-/ziektelaststudie · 2015 · Emerging Infectious Diseases

Wat is onderzocht?

Berekent de kosten van de uitbraak op circa 3,9 miljoen euro; bij 2.700 gevallen werden 181 patiënten opgenomen en overleed één kind.

Conclusie

Mazelenuitbraken brengen aanzienlijke maatschappelijke kosten en ernstige complicaties met zich mee.

Overzichtsartikel

Mazelen (wetenschappelijk overzicht)

Overzichtsartikel · 2016 · Nature Reviews Disease Primers

Wat is onderzocht?

Uitgebreid overzicht van mazelen: een van de meest besmettelijke ziekten, met complicaties als longontsteking, encefalitis en SSPE, plus virusgeïnduceerde immuunverzwakking.

Conclusie

Mazelen blijft een belangrijke oorzaak van kindersterfte; een hoge vaccinatiegraad is essentieel om ernstige complicaties te voorkomen.

Cohort-/case-review

Subacute scleroserende panencefalitis (SSPE): vaker dan eerder gedacht

Cohort-/case-review · 2017 · Clinical Infectious Diseases

Wat is onderzocht?

Review van SSPE-gevallen in Californië; de kans op deze fatale late complicatie was 1 op 1.367 voor kinderen die mazelen kregen vóór hun 5e, en 1 op 609 voor baby's onder de 12 maanden.

Conclusie

SSPE komt vaker voor dan gedacht, vooral bij besmetting op jonge leeftijd — een sterk argument om jonge kinderen te beschermen.

Risicoschatting

Epidemiologie van SSPE in Duitsland, 2003-2009

Risicoschatting · 2013 · PLOS ONE

Wat is onderzocht?

Duitse studie die het SSPE-risico schatte op 1 op 1.700 tot 1 op 3.300 voor kinderen die mazelen kregen vóór hun 5e jaar.

Conclusie

Het SSPE-risico is van dezelfde orde als het risico op een dodelijk verloop van acute mazelen.

Volledige literatuur: PubMed

Bronnen

  1. Mazelen — informatie en cijfers RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026
  2. Mazelen (BMR) in het Rijksvaccinatieprogramma Rijksvaccinatieprogramma geraadpleegd 29 jun. 2026
  3. Meldingen van mazelen 1976–2024 (kerncijfers) Staat van Volksgezondheid en Zorg geraadpleegd 29 jun. 2026