Ziektebeeld

Pneumokokkenziekte

Infecties door de pneumokokkenbacterie, variërend van oorontsteking tot ernstige longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking.

Vaccin in het RVP

Over de ziekte

Verwekker
Bacterie Streptococcus pneumoniae (pneumokok)
Besmettingsweg
Via druppeltjes (hoesten, niezen) en direct contact; veel mensen dragen de bacterie zonder ziek te zijn.
Incubatietijd
Wisselend, vaak 1–3 dagen
Behandeling
Antibiotica; bij ernstige ziekte ziekenhuisopname. Te voorkomen via vaccinatie (pneumokokken).

Symptomen

  • Hoge koorts
  • Bij longontsteking: hoesten en benauwdheid
  • Bij hersenvliesontsteking: sufheid, nekstijfheid

Mogelijke complicaties

  • Bloedvergiftiging (sepsis)
  • Hersenvliesontsteking met blijvende schade
  • Longontsteking met ziekenhuisopname

Pneumokokken zijn bacteriën die veel mensen bij zich dragen zonder ziek te worden. Toch kunnen ze ernstige infecties veroorzaken, vooral bij jonge kinderen en ouderen: longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking.

Het pneumokokkenvaccin beschermt tegen de meest voorkomende, ziekmakende typen en wordt in het eerste levensjaar gegeven.

Cijfers & historie

Invasieve pneumokokkenziekte in Nederland personen per jaar (gem. 2015–2017)
Invasieve pneumokokkenziekte in Nederland (personen per jaar (gem. 2015–2017)) 0 1.250 2.500 3.750 5.000 gevallen: 2.500 personen per jaar (gem. 2015–2017) gevallen overlijdens: 300 personen per jaar (gem. 2015–2017) overlijdens

Invasieve pneumokokkenziekte (positieve bloedkweek) trof gemiddeld zo'n 2.500 mensen per jaar, van wie ongeveer 300 overleden. Sinds de invoering van het conjugaatvaccin (PCV7 in 2006, PCV10 in 2011) is de ziekte door de vaccintypen met circa 90% afgenomen.

Bron: RIVM (LCI-richtlijn Pneumokokkenziekte)

Onderzoek

Wereldwijde schattingsstudie

Wereldwijde ziektelast van pneumokokken bij kinderen onder 5 jaar

Wereldwijde schattingsstudie · 2009 · The Lancet

Wat is onderzocht?

Schatting van hoeveel kinderen onder de 5 jaar wereldwijd ziek werden of overleden door de pneumokokkenbacterie rond het jaar 2000.

Conclusie

Pneumokokken veroorzaakten ongeveer 14,5 miljoen ernstige ziektegevallen en zo'n 826.000 doden per jaar, vooral in arme landen.

Wereldwijd surveillanceproject

Welke serotypen veroorzaken invasieve pneumokokkenziekte (Global Serotype Project)

Wereldwijd surveillanceproject · 2010 · PLOS Medicine

Wat is onderzocht?

Een wereldwijde analyse van welke typen (serotypen) pneumokokken de meeste ernstige ziekte bij jonge kinderen veroorzaken.

Conclusie

Een beperkt aantal serotypen veroorzaakte het merendeel van de ziekte, wat liet zien dat de conjugaatvaccins een groot deel van de gevallen konden dekken.

Internationale genoomstudie

Serotype-verschuiving en resistentie na PCV13 (genoomstudie)

Internationale genoomstudie · 2019 · The Lancet Infectious Diseases

Wat is onderzocht?

Onderzoekers brachten met DNA-onderzoek in kaart hoe pneumokokken veranderen nadat het PCV13-vaccin is ingevoerd.

Conclusie

Na vaccinatie namen niet-vaccintypen toe (serotype-verschuiving) en steeg de antibioticaresistentie — blijvende monitoring en bredere vaccins zijn nodig.

Systematische review

Effect van pneumokokken- en Hib-vaccins op sterfte door hersenvliesontsteking

Systematische review · 2013 · BMC Public Health

Wat is onderzocht?

Overzicht van hoe goed het pneumokokken- en Hib-vaccin kinderen beschermen tegen overlijden door hersenvliesontsteking.

Conclusie

Drie doses pneumokokkenvaccin beschermden sterk tegen vaccin-type hersenvliesontsteking; samen met Hib-vaccin voorkomen ze ongeveer driekwart van de meningitis-sterfgevallen.

Volledige literatuur: PubMed

Bronnen

  1. Pneumokokkenziekte — informatie RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026
  2. Pneumokokken in het Rijksvaccinatieprogramma Rijksvaccinatieprogramma geraadpleegd 29 jun. 2026
  3. LCI-richtlijn Pneumokokkenziekte (invasief) RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026