Ziektebeeld

Meningokokkenziekte

Snel verlopende bacteriële infectie die hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging kan veroorzaken; kan binnen uren levensbedreigend zijn.

Vaccin in het RVP

Over de ziekte

Verwekker
Bacterie Neisseria meningitidis (groepen A, C, W, Y e.a.)
Besmettingsweg
Via druppeltjes en nauw contact (hoesten, zoenen).
Incubatietijd
Ongeveer 1–10 dagen
Behandeling
Direct antibiotica en ziekenhuisopname; spoed is levensreddend. Te voorkomen via vaccinatie (MenACWY).

Symptomen

  • Hoge koorts en hevige hoofdpijn
  • Nekstijfheid en lichtschuwheid
  • Kleine bloedinkjes in de huid (niet wegdrukbaar)
  • Sufheid, snel zieker worden

Mogelijke complicaties

  • Bloedvergiftiging met orgaanschade
  • Blijvende schade: doofheid, amputaties, hersenschade
  • Overlijden, soms binnen een dag

Meningokokkenziekte is zeldzaam maar zeer ernstig: de ziekte kan binnen enkele uren levensbedreigend worden door hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging. Ook wie overleeft, houdt soms blijvende schade over.

In het Rijksvaccinatieprogramma wordt gevaccineerd tegen de groepen A, C, W en Y met het MenACWY-vaccin, bij 14 maanden en op de tienerleeftijd.

Het effect van vaccinatie is goed zichtbaar bij type C: in 2001 waren er nog 277 patiënten, maar sinds de invoering van de meningokokken-C-vaccinatie in 2002 komt type C nog maar zelden voor (minder dan 10 patiënten per jaar).

Cijfers & historie

Meningokokken type W: stijging vóór de MenACWY-tienerprik patiënten per jaar
Meningokokken type W: stijging vóór de MenACWY-tienerprik (patiënten per jaar) 0 12,5 25 37,5 50 2005–2015 (gem.): 4 patiënten per jaar 2005–2015 (gem.) 2015/2016: 26 patiënten per jaar 2015/2016

De sterke stijging van type W vanaf 2015 was de aanleiding om tieners tegen MenACWY te vaccineren (inhaalcampagne 2018–2019, opname in het RVP vanaf 2020). Cijfers per epidemiologisch jaar.

Bron: RIVM (Infectieziekten Bulletin 01-2017)

Onderzoek

Surveillance-/beleidsstudie

Invoering van MenACWY-vaccinatie vanwege de toename van serogroep W in Nederland, 2018

Surveillance-/beleidsstudie · 2018 · Eurosurveillance (RIVM)

Wat is onderzocht?

Documenteert de sterke stijging van serogroep W: van minder dan 10 gevallen per jaar vóór 2015 naar 80 in 2017, met 94% van het hypervirulente type cc11.

Conclusie

De stijging en hoge sterfte (12%) leidden tot vervanging van MenC door MenACWY-vaccinatie en een inhaalcampagne voor tieners.

Observationele cohortstudie

Samenhang tussen uitbraken van meningokokken W en C in Nederland en Engeland

Observationele cohortstudie · 2017 · The Lancet Public Health

Wat is onderzocht?

Vergelijkt surveillancedata van serogroep W en C in Nederland en Engeland (1992-2016) met genoomanalyse; de W-incidentie steeg in 2015-16 sterk.

Conclusie

Gezien de gelijkenis met de eerdere C-uitbraak en de hoge sterfte was dringende publieke actie (vaccinatie) gerechtvaardigd.

Multinationale surveillance review

Toename van meningokokken serogroep W in Europa, 2013-2017

Multinationale surveillance review · 2019 · Eurosurveillance

Wat is onderzocht?

Analyse van 13 Europese landen: het aandeel serogroep W steeg van 5% (2013) naar 19% (2017), grotendeels door het hypervirulente cc11.

Conclusie

De W:cc11-stam verspreidde zich onvoorspelbaar door Europa; landen moeten passende preventiestrategieën overwegen.

Prospectieve cohortstudie

Restverschijnselen en kwaliteit van leven een jaar na meningokokkenmeningitis (COMBAT)

Prospectieve cohortstudie · 2022 · Advances in Therapy

Wat is onderzocht?

111 volwassenen met meningokokkenmeningitis gevolgd; ondanks 96% overleving hadden velen aanhoudende hoofdpijn, depressieve klachten of gehoorverlies.

Conclusie

De meesten overleven, maar de langetermijnlast is fors — een pleidooi voor preventie via vaccinatie.

Volledige literatuur: PubMed

Bronnen

  1. Meningokokkenziekte — informatie RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026
  2. Meningokokken ACWY in het Rijksvaccinatieprogramma Rijksvaccinatieprogramma geraadpleegd 29 jun. 2026
  3. Plotselinge toename van invasieve meningokokkenziekte serogroep W in 2015 en 2016 (IB 01-2017) RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026