Ziektebeeld

HPV-infectie & kanker

Veelvoorkomend virus dat via seksueel contact wordt overgedragen; bepaalde typen kunnen op termijn kanker veroorzaken, waaronder baarmoederhalskanker.

Vaccin in het RVP

Over de ziekte

Verwekker
Humaan papillomavirus (HPV), diverse typen
Besmettingsweg
Via huid-op-huid- en seksueel contact; zeer algemeen.
Incubatietijd
Kanker ontstaat pas jaren tot decennia na infectie
Behandeling
Geen behandeling tegen het virus zelf; voorstadia en kanker worden apart behandeld. Te voorkomen via vaccinatie (HPV).

Symptomen

  • Meestal geen klachten; het virus ruimt vaak vanzelf op
  • Soms wratten
  • Kanker geeft pas in een laat stadium klachten

Mogelijke complicaties

  • Baarmoederhalskanker
  • Andere kankersoorten (o.a. anus, keel, penis)
  • Voorstadia die behandeld moeten worden

HPV is een veelvoorkomend virus dat de meeste mensen ooit oplopen. Meestal ruimt het lichaam het virus zelf op, maar soms blijft een infectie bestaan. Bepaalde HPV-typen kunnen dan na jaren kanker veroorzaken, waaronder baarmoederhalskanker en enkele andere kankersoorten.

De HPV-prik wordt aangeboden aan jongeren (meisjes én jongens) en beschermt het best als die gegeven wordt vóór het eerste seksuele contact.

Cijfers & historie

Nieuwe gevallen baarmoederhalskanker in Nederland nieuwe diagnoses per jaar
Nieuwe gevallen baarmoederhalskanker in Nederland (nieuwe diagnoses per jaar) 0 250 500 750 1.000 1989: 750 nieuwe diagnoses per jaar 1989 2016: 759 nieuwe diagnoses per jaar 2016 2024: 905 nieuwe diagnoses per jaar 2024

Het aantal nieuwe diagnoses ligt de laatste jaren rond de 800–900 per jaar. Jaarlijks overlijden gemiddeld zo'n 200 vrouwen aan baarmoederhalskanker. De eerste met HPV gevaccineerde meisjes bereiken nu pas de leeftijd waarop deze kanker doorgaans optreedt.

Bron: IKNL (Nederlandse Kankerregistratie) / Staat van Volksgezondheid en Zorg

Onderzoek

Pathologisch onderzoek

HPV is een noodzakelijke oorzaak van baarmoederhalskanker

Pathologisch onderzoek · 1999 · The Journal of Pathology

Wat is onderzocht?

Wereldwijd onderzoek waarbij baarmoederhalskankermonsters opnieuw werden geanalyseerd met gevoelige detectiemethoden; in 99,7% werd HPV aangetoond.

Conclusie

HPV is een noodzakelijke oorzaak van baarmoederhalskanker — vrijwel alle gevallen bevatten het virus.

Wereldwijde analyse

Verdeling van HPV-typen in invasieve baarmoederhalskanker wereldwijd

Wereldwijde analyse · 2010 · The Lancet Oncology

Wat is onderzocht?

Analyse van ruim 10.000 baarmoederhalskankergevallen uit 38 landen op HPV-type.

Conclusie

HPV 16 en 18 zaten in circa 71% van de gevallen; acht typen verklaarden samen ~91% — dit onderbouwt de keuze van vaccin-typen.

Systematische analyse

Verdeling van HPV-typen in 30.848 baarmoederhalskankers wereldwijd

Systematische analyse · 2011 · International Journal of Cancer

Wat is onderzocht?

Analyse van 243 studies en 30.848 invasieve baarmoederhalskankers naar het meest voorkomende HPV-type.

Conclusie

HPV16 (57%) en HPV18 (16%) domineren; samen verklaren zij 70-76% van de gevallen.

Ziektelaststudie

Wereldwijde kankerlast toe te schrijven aan HPV

Ziektelaststudie · 2017 · International Journal of Cancer

Wat is onderzocht?

Schat dat 4,5% van alle kankers wereldwijd (630.000 gevallen per jaar) door HPV wordt veroorzaakt, waarvan baarmoederhalskanker het grootste deel.

Conclusie

HPV veroorzaakt een aanzienlijke kankerlast; vaccinatie tegen HPV16/18 kan het merendeel voorkomen.

Baseline-analyse

Wereldwijde cijfers van baarmoederhalskanker in 2020 (WHO-eliminatie-initiatief)

Baseline-analyse · 2023 · The Lancet Global Health

Wat is onderzocht?

Schatting van de wereldwijde ziektelast in 2020: ongeveer 604.000 nieuwe gevallen en 342.000 sterfgevallen, sterk ongelijk verdeeld tussen landen.

Conclusie

Baarmoederhalskanker veroorzaakt een grote, ongelijk verdeelde ziektelast; eliminatie vraagt forse inspanning (vaccinatie + screening).

Volledige literatuur: PubMed

Bronnen

  1. HPV — informatie RIVM geraadpleegd 29 jun. 2026
  2. HPV in het Rijksvaccinatieprogramma Rijksvaccinatieprogramma geraadpleegd 29 jun. 2026
  3. Baarmoederhalskanker — cijfers IKNL (Nederlandse Kankerregistratie) geraadpleegd 29 jun. 2026
  4. Baarmoederhalskanker naar leeftijd — kerncijfers Staat van Volksgezondheid en Zorg geraadpleegd 29 jun. 2026